Dostępne zagadnienia z Dydaktyki

Wymiary subiektywnego środowiska szkolnego:
+ życzliwość – wrogość
+ sensowność – bezsensowność
+ kontrola – brak kontroli

Życzliwość – wrogość

Środowisko (tak jak je postrzega podmiot) jest nasycone życzliwością, gdy podmiot przypisuje innym gotowość zaspokajania jego potrzeb, respektowania jego praw, udzielania mu pomocy itp.

Środowisko jest nasycone wrogością, jeśli podmiot podejrzewa, że partnerzy są gotowi działać na jego szkodę (wykorzystywać go, naruszać jego prawa, lekceważyć potrzeby itp.)

Sensowność – bezsensowność

Środowisko jest sensowne, jeśli podmiot spostrzega je jako środek czy okazję do osiągnięcia pewnego celu, jeśli czuje, że prowadzi ono do pożądanych, interesujących stanów; pojęcie sensowności jest wielowymiarowe (istnieje tyle jej rodzajów, ile kierunków podmiotowych dążeń).

Środowisko jest bezsensowne, jeśli w oczach podmiotu niczemu interesującemu nie służy, nie prowadzi do żadnych pożądanych następstw.

Kontrola – brak kontroli

Środowisko jest kontrolowane, jeśli podmiot wierzy, iż mógłby je w pewnym zakresie zmienić w zamierzonym kierunku.

Środowisko nie jest kontrolowane, jeśli podmiotowi wydaje się, że żadne wysiłki z jego strony nie zdołają doprowadzić do jego zmiany.

Cechy uczniowskiego zachowania:

1. Uczestnictwo – to miara spontanicznego udziału ucznia w życiu szkoły; jego przeciwieństwem jest wycofanie się i dystans. Pojęcie uczestnictwa wymaga by działania ucznia były niewymuszone.

2. Aspiracje – to miara ukierunkowania działań na cele szkolne. Ich przeciwieństwem jest osiąganie celów leżących poza sferą oświaty.

3. Wytrwałość – to miara ilości wysiłku, który uczeń inwestuje w osiąganie celów wytycznych przez system szkolny. Wytrwałym nazwiemy działanie ucznia, który z uporem ponawia próby rozwiązania trudnego zadania, stosując coraz bardziej wyrafinowane metody, lub nie zaprze4staje starań.

Cechy ucznia:

• płeć

• inteligencja

• pochodzenie społeczne

• język

• system wartości

PŁEĆ

Dziewczynki w porównaniu z chłopcami mają lepszy start, ale gorsze osiągnięcia końcowe. Liczne badania wykazują, że nauczyciele (niezależnie od płci) przypisują dziewczynkom więcej zalet sprzyjających sukcesowi szkolnemu. Wydają im się lepiej przygotowane do nauki pod względem umysłowym i społecznym, łatwiej koncentrują uwagę na zadaniach, szybciej chwytają instrukcje, są staranniejsze i bardziej wytrwałe w pracy. Uchodzą za bardziej pogodne i towarzyskie, a także są grzeczniejsze (popełniają mniej wykroczeń przeciw regułom szkolnego życia niż chłopcy). Chłopcy zbierają więcej nagan (zwłaszcza ostrych) niż dziewczynki. Chłopcy są znacznie częściej adresatami krytyki nauczycielskiej. Wszystkie badania świadczą o tym, że pod względem inteligencji obie płci nie różnią się od siebie. Jeśli dziewczynki okazują bezradność w obliczu trudności, to dlatego, iż są bardziej samokrytyczne (nauczyły się szukać w sobie przyczyn ponoszonych porażek).

W porównaniu z chłopcami:

• dziewczynki są rzadko ganione przez nauczycieli

• dziewczynki są rzadko ganione za pozamerytoryczne aspekty zachowania

• dziewczynki rzadko oskarża się o niedostateczną motywację do pracy szkolnej.

INTELIGENCJA

• Istnieje ogólna cecha osobowości, która determinuje sprawność przetwarzania informacji w procesie przystosowywania się do nowych warunków. Cechę tę nazywa się inteligencją ogólną.

• Im wyższą inteligencje ma dziecko, tym łatwiej mu spełniać dydaktyczne wymagania szkoły.

• Dzieci społecznie upośledzone cechuje niższa inteligencja niż u dzieci uprzywilejowanych.

• Dzieci społecznie upośledzone jako mniej inteligentniejsze gorzej sobie radzą z wymaganiami dydaktycznymi; częste porażki wywołują w nich poczucie niekontrolowalności sytuacji dydaktycznej i obniżają aspiracje oświatowe.

• Sukces lub porażka oświatowa są w stosunkowo małym stopniu zależne od inteligencji ogólnej ucznia. Jest sporo uczniów inteligentnych, którym nie wiedzie się w szkole.

POCHODZENIE SPOŁECZNE

• Szanse na dalszą edukację rosną wraz wielkością regionu zamieszkiwanego przez ucznia. Szacuje się, że dalszą naukę podejmuje coraz więcej dzieci mieszkających w średnich miastach niż na wsi.

• Szanse oświatowe młodzieży wywodzącej się z klasy chłopskiej są niższe niż szanse dzieci pracowników najemnych.

• Szanse oświatowe dziecka zależą od położenia rodziny w strukturze warstwowej, czyli od statusu socjoekonomicznego.

• Pewne typy rodzin dają większe szanse swoim dzieciom niż inne, np. wielodzietne są pod tym względem gorsze.

• Dwie hipotezy
  - „spiskowa” - zakłada, iż dzieci pewnych kategorii są świadomie gorzej traktowane przez nauczycieli i administrację szkolną niż inne. Hipoteza ta znajduje potwierdzenie w systemach oświatowych, które nazywa się dualistycznymi. Składają się z dwóch ciągów oświatowych: elitarnego – dla młodzieży z uprzywilejowanych klas społecznych i ludowego – dla reszty.
  - zakłada, że dzieci pewnych kategorii są gorzej przystosowane do życia w środowisku szkolnym niż inne.

JĘZYK

• Procesy przekształcania słów na myśli i myśli na słowa odgrywają w pracy szkolnej ucznia i w jej ocenie ważną rolę.

• Kod językowy (Bernstein) – cecha ucznia, która determinuje sprawność językowego porozumiewania się z innymi. Typy:
  - kod ograniczony – kod redukujący syntaktyczną złożoność różnych wypowiedzi (kod opisowy)
  - kod rozwinięty – kod, który prowadzi do zróżnicowanych i złożonych wypowiedzi „wyrażających wszystko, co pomyśli głowa”; bogaty składniowo, może zejść na kod ograniczony.

• Kody wyprowadzone z funkcjonowania rodzin:
  - wszystko jest dookreślone, członkowie rodziny pełnią określone role, są reguły, zasady, nie ma potrzeby negocjowania, nie trzeba bronić własnego zdania, język ubogi, nikt nie pyta o zdanie, poglądy, każdy ma do spełnienia funkcje i wykonuje je jak maszyna, mowa uproszczona. Jakie są kłopoty? Odp.: rzadkie dokonywanie wyboru, wybieranie z czegoś jest niedostępne; brak umiejętności wyrażania własnego zdania; problemy z gdybaniem (dzieci są głęboko osadzone w realiach życiowych); problemy z rachunkiem prawdopodobieństwa, geometrią, abstrakcją. Nauczyciel musi zatem być: cierpliwy, musi stale drążyć, naprowadzać ucznia.
  - dominuje negocjowanie znaczeń, nie wszystko jest dookreślone, są rozmowy, dyskusje, członkowie rodziny rozwijają się, każdy ma własne zdanie, umie go bronić, euczenie się argumentowana, to negocjowanie, omawianie wielu problemów.

• Posługiwanie się jedynie kodem ograniczonym przesądza o porażce, posługiwanie się kodem rozwiniętym nie gwarantuje sukcesu.

SYSTEM WARTOŚCI

Wartość nauki szkolnej tworzą trzy składniki:

1. Wartość aktywności poznawczej samej w sobie. Uczniowie są gotowi poświęcić wiele czasu na zdobycie nowych informacji czy opanowanie nowych umiejętności kosztem rozrywki lub pracy zarobkowej.

2. Wartość szkoły jako instytucji w bieżącym życiu ucznia. Zdarzenia szkolne, zwłaszcza sukcesy i porażki w sprostaniu wymaganiom nauczycieli mogą się wydawać uczniowi ważne tu i teraz – jako znaki jego osobistej wartości, wyznaczniki jego pozycji społecznej wśród rówieśników, powody nagród i kar wymierzanych przez rodziców.

3. Perspektywistyczna wartość wykształcenia udokumentowanego świadectwem czy dyplomem. Są uczniowie dla których ukończenie szkoły jest warunkiem spełnienia marzeń o przyszłości zawodowej, realizacji życiowych planów.