Dostępne zagadnienia z Dydaktyki

+ Oczekiwania nauczyciela
+ Przymus i dyscyplina

OCZEKIWANIA NAUCZYCIELA

Mechanizm wpływu oczekiwań nauczyciela na funkcjonowanie dzieci w szkole opiera się na zjawisku samospełniającej się przepowiedni. Dotyczy ona takich sytuacji społecznych, w których fałszywa (niewłaściwa) definicja sytuacji wywołuje takie zachowania, które zmieniają sytuację w kierunku fałszywej definicji. W szkole - w zależności od wyrobionego obrazu ucznia nauczyciel kreuje mu takie sytuacje, w których działanie ucznia wytwarza informacje potwierdzające ten obraz, a informacje niezgodne z obrazem zostają odrzucone. Inaczej – jeśli nauczyciel mówi uczniowi, że do niczego się nie nadaje, że źle coś robi, to uczeń w rzeczywistości będzie tak myślał, i z góry zakładał, że mu się nic nie uda. Skoro nauczyciel tak mu powiedział, to na pewno musi tak być.

Wzorzec Pigmaliona i Liwy:

Wzorzec Pigmaliona	Wzorzec Liwy
Przedstawienie zadań o strukturze celowej (coś co rozwija ucznia)	Przedstawienie zadań o charakterze reaktywnym (odtwarzanie, powtarzanie; niewymagające myślenia)
Umożliwianie uczniom wpływu na listę i porządek zadań	Uniemożliwienie uczniowi wpływu na podejmowane na lekcji zadania
Produktywne funkcjonowanie wiedzy zdobywanej przy dużym udziale doświadczenia osobistego (nauczyciel pyta się ucznia o jego doświadczenia)	Reproduktywne funkcjonalnie wiedzy pochodzącej z przekazu (nauczyciel podaje co uczeń ma się nauczyć)
Wiadomości prezentowane w bogatym i zróżnicowanym kontekście (dodanie przykładów)	Wiadomości podawane w ubogim, narzuconym kontekście (nauczyciel nie angażuje się tak bardzo)
Spostrzeganie przez nauczyciela wszystkich rodzajów zmian zachodzących w uczniu (dodawanie tych rzeczy, które są dobre u ucznia)	Spostrzeganie przez nauczyciela niektórych zmian zachodzących w uczniu (zawsze dodawanie złych rzeczy, negatywnych)
Wniosek: Z czegoś bardzo mizernego, niczego przydatnego można stworzyć coś pięknego, przydatnego, użytecznego.	Wniosek: Z tej samej bezużytecznej materii – stworzenie zła, czegoś destrukcyjnego.

Wzorzec Pigmaliona:

W sytuacjach pozytywnych oczekiwań nauczyciela odbierana przez ucznia sytuacja dydaktyczna składa się z zadań o strukturze celowej, a uczeń ma wpływ na listę i porządek działań. Przeważa produktywne funkcjonowanie wiedzy. Wiadomości, z którymi styka się uczeń mają bogaty, zróżnicowany kontekst, są zdobywane przy dużym udziale doświadczenia osobistego. Nauczyciel spostrzega wszystkie rodzaje zmian zachodzących w uczniu tj. asymilację nowej wiedzy, akomodację struktur poznawczych, zmiany w wiadomościach, umiejętnościach i wartościach. Czynności ucznia sprzeczne z oczekiwaniami nauczyciela są utrudniane lub nie dostrzegane, zaś czynności zgodne – wynagradzane.

Wzorzec Liwy:

Nauczyciel przedstawia uczniowi zadania o charakterze reaktywnym, a ich treść i porządek są prawie niezależne od ucznia. Wiedza funkcjonuje przede wszystkim reproduktywnie. Wiadomości dochodzące do ucznia mają charakter odgórnego przekazu, doświadczenie nie ma na nie wpływu. Czynności ucznia sprzeczne z tym wzorcem nie są podtrzymywane i nawet podlegają karze. Czynności zgodne są nagradzane, choć uczeń nie odbiera owych nagród jako nagrody.

Oczekiwanie nauczyciela modyfikuje:

• Informacje o poziomie umysłowym ucznia.

• Imiona uczniów – uczniowie o imionach uważanych przez nauczycieli za pożądane uzyskiwali przy pomiarze samoświadomości i osiągnięć wyższe wyniki, niż uczniowie o imionach uznanych za niepożądane.

• Wygląd zewnętrzny – osoby bardziej atrakcyjne uzyskiwały wyższe oceny np. za pracę, niż osoby nieatrakcyjne (ubiór, wygląd itp.).

• Pochodzenie uczniów.

• Płeć – przekonania nauczycieli dotyczące płci miały wpływ na oceny, wyniki uczniów.

Oczekiwania ułatwiają pracę, mogą pomóc zwłaszcza początkującemu nauczycielowi. Jednak sa one zazwyczaj krzywdzące ucznia.

PRZYMUS I DYSCYPLINA

Przymus:

1. Presja, nacisk wywierany na kogoś, okoliczności zmuszające kogoś do działania wbrew swojej woli; zmuszanie do robienia czegoś – w tym ujęciu przymus jest cechą sytuacji, w jakiej znajduje się jednostka.

2. Stan, w którym jednostka wykonująca dane czynności zachowuje się w określony, narzucony jej sposób, nieraz wbrew swej woli – akcentuje pewne cechy zachowania jednostki, opisuje przymus poprzez obserwowalne skutki.

Główne źródła przymusu w szkole:

• prawnie usankcjonowany obowiązek szkolny

• formalny charakter szkolnej organizacji jako instytucji

• ideacyjność kształcenia

• prospektywny charakter jego celów i treści programowych

• funkcja stymulowania rozwoju uczniów

• nieoficjalny program szkoły

Dyscyplina – oznacza stopień, w jakim uczniowie zachowują się właściwie, są zaangażowani w wykonywanie zadań i nie powodują zakłóceń w pracy.

Można pojmować dyscyplinę nie jako cel, lecz jako środek wiodący do jakiegoś celu. Dyscyplina jako środek może i powinna doprowadzić ucznia do sukcesu. Sukces jest więc dla niego celem, dyscyplina – środkiem.

Utrzymaniu dyscypliny sprzyja:

• utrzymanie poprawnych relacji nauczyciela z uczniami

• rzetelna, uporządkowana, racjonalnie zaplanowana praca dydaktyczna

• czujność nauczyciela w czasie lekcji (np. utrzymywanie wzrokowego kontaktu z uczniami, niewerbalne reagowanie na niewłaściwe zachowanie ucznia)

• optymalne tempo wydarzeń zachodzących w klasie

• podzielność uwagi

• ustalanie jasnych i konsekwentnie respektowanych reguł

• płynność lekcji